Toekomst van het boek: ‘Papieren of digitale boek, who cares?’

Kari-Anne Fygi, redactie | 8 maart 2011, 9:54

Directeur CPNB Eppo van Nispen tot Sevenaer barstte bijkans uit zijn vel toen discussieleider Paul van Liempt hem vertelde dat op Twitter werd geroepen: ‘’.

‘Die zure twitteraars! Ga eens wat doen! Wat een flauw gedoe. Het wordt niet anders! Mensen zullen altijd verhalen willen lezen, of dat nu digitaal of print is. Digitaal of print: who cares! Doet er niet toe.'

Maar wat de toekomst gaat brengen, weet Van Nispen net zo min als een ander. ‘Je zult echt geen stem uit de hemel horen: “Dit gaat het worden”.’

7 maart organiseerde boekhandelketen Selexyz een discussiebijeenkomst ‘De Toekomst van het Boek’. Aanwezigen in het panel: Eppo van Nispen tot Sevenaer, (directeur Collectieve Propaganda van het Nederlands Boek (CPNB)), Valentine van der Lande, (oprichter ) Jean Christophe Boele van Hensbroek (directeur en uitgever Lemniscaat), Matthijs van der Lely (ceo Selexyz) en vanuit zijn woonplaats Santa Monica via Skype schrijver Leon de Winter.

Journalist Paul van Liempt leidde de discussie.

Iedereen die ontwikkeling van e-books en de discussie in het boekenvak nauwlettend volgt, weet: het is een discussie tussen gelovigen. Aan de ene kant lijk je de verstokte uitgevers te hebben, die volgens de pro e-bookers als ‘’ .

Aan de andere kant de uitgevers die meewarrend hun hoofd schudden en blijven geloven in de liefde voor een mooi, fysiek product dat de harten van liefhebbers van het woord sneller doet kloppen.

Welke kant men ook kiest, of welke middenweg dan ook, het lijkt mede te draaien om: welk businessmodel kan de nieuwe techniek en veranderende leesgewoonten van de consument (op langere termijn?) omvatten?

De eerste vraag die journalist Paul van Liempt aan het panel bestaande stelde: wat te doen als het papieren boek er niet meer is?

Buzz Lightyear
Jean Christophe Boele van Hensbroek van uitgeverij Lemniscaat is ervan overtuigd: de basis van de uitgeverij zal blijven bestaan. Eppo van Nispen van het CPNB ziet de toekomst helemaal niet somber in. Hij vindt de hele vraag ‘wat is de toekomst van het papieren boek’ onzin. ‘Papieren boeken zullen blijven bestaan, alleen niet in de huidige hoeveelheid.’

De vraag is niet of het papieren boek in aantal zal verminderen, maar wanneer. ‘Ik kijk zover mogelijk in de toekomst. Mijn slogan is die van : “To infinity and beyond”.’ We hebben nog niets gezien van wat komen gaat, zegt hij.

Voor een ieder die niet defensief tegen een e-book aankijkt, is Eppo van Nispen, directeur van CPNB een verademing. Waar zijn voorganger Henk Kraima aangaf e-books maar overschat te vinden, gaf Van Nispen al snel aan met een te komen.

Hij schuwt de digitalisering van het boekenvak niet, maar neutraliseert het hypegebeuren rond de e-books. ‘Iedereen schermt met de grote aantallen verkochte e-books in de VS, maar in Nederland stelt het aantal e-books nog echt niet zoveel voor.’ In Nederland komt twee procent van de omzet uit de boekenomzet komt via het downloaden van e-books. Matthijs van der Lely geeft aan dat voor wat betreft de verkopen via Selexyz dit percentage nog lager ligt.

E-books komen er zeker aan, maar Van Nispen wil zeggen: laten we nu niet zo stressig doen, het aandeel is nog erg marginaal.

Hij zegt dat het belangrijker is dat we ons drukker maken over hoe om te gaan met het erfgoed van schrijvers en het onderwijs in letteren en literatuur.

Leon de Winter gaf via Skype aan dat de huidige discussie over digitaal vs. papier nog niet zoveel zin heeft. ‘Pas als schoolkinderen hun studieboeken op een tablet voorgeschoteld krijgen, breekt een nieuwe tijd aan. Dan ontstaat er een generatie die niets heeft met papier en inkt.’

Nieuwe kunstvorm
Dan zul je volgens De Winter de omwenteling zien. Ja, zei De Winter tegen Van Liempt, hij zal zeker met weemoed terugkijken op de periode van het papieren boek. Niet voor niets was voor de hoofdpersoon uit De Winters boek ‘De (Ver)wording van de Jongere Dürer’ de eerste aanraking met het boek een fysieke. Hij raakte het boek aan, rook eraan. Dat gaat verdwijnen, aldus De Winter.

Maar er komt iets anders voor in de plaats. Een nieuwe kunstvorm, noemde De Winter het. ‘Ik kan mijn boeken dan niet langer boeken noemen, maar tekst.’ Tekst volgens De Winter aangevuld met beeld, of een soundtrack. ‘De e-reader en tablet brengen op termijn alles samen.’

Van Nispen stipte een leesdienst aan zoals we die van Spotify voor muziek kennen. Met die optie wordt het mogelijk te volgen wat, wanneer en hoe mensen een boek lezen. ‘Al die data geven de uitgever inzicht in bijvoorbeeld welk hoofdstuk lezers overslaan. De uitgever kan eventueel met een tweede druk komen, waar dat hoofdstuk uit is verwijderd.’

Grote schrik alom bij de aanwezigen uit het boekenvak. Het verhaal, de kunst aanpassen? Van Nispen zegt dat het aan de schrijver is om te besluiten het verhaal aan te passen, maar de optie zal zeker komen in de nabije toekomst.

Sterker nog, in Groot-Brittannië volgen uitgevers lezers al op deze manier. Van Nispen: ‘Vergelijk het met film. Tegenwoordig komen ook verschillende versies van een film uit.’ Director’s cut, bioscoopversie, ongecensureerde versie. Valentine van der Lande van TenPages.com merkte terecht op dat deze versies op een fysiek medium verschijnen: dvd. ‘Niemand zal al die verschillende versies van een film downloaden’, zei Van der Lande.

C-Shed
De Winter is al een tijdje bezig met zijn e-bookplatform , maar het wil nog niet zo lukken. De Winter: ‘Ik had graag na de zomer van 2010 van start willen gaan. Maar ik had geen last van wat tegenwind, ik had last van orkanen! Contracten, uitgevers, verschillende rapportages, het wil maar niet lukken.’ Hij praat op dit moment met diverse partijen (waaronder Bol.com), doet zijn licht op bij Expedia.com en Hotels.com en probeert uit te dokteren wat het beste is voor C-Shed. Matthijs van der Lely biedt ter plekke aan De Winter aan dat ook Selexyz zeker geïnteresseerd is in een mogelijke samenwerking met De Winter.

De Winter heeft voor ogen: een groot platform waar onder ander lezer en auteur elkaar ontmoeten, ‘waar de lezer de virtuele kamer van de auteur kan binnenstappen.’

De Winter fulmineerde tegen de onoplettendheid van de Nederlandse uitgevers toen het e-book zijn entree maakte. ‘Ik heb mensen, uitgevers gewaarschuwd actie te ondernemen, een platform voor het downloaden van e-books te ontwikkelen. Ja, ze zouden zeker intern overleggen. Twee jaar later zijn ze nog intern aan het overleggen en is Bol.com met het concept aan de haal gegaan. Bol.com! Dat is de Zeeman van internet! De online onderbroekenwinkel! Een branchevreemde partij is ermee aan de haal gegaan.'

Bol.com kan nu auteurs maken en breken, aldus De Winter en dat is een slechte zaak.

(Beetje opmerkelijk was het wel, De Winters antipathie voor Bol.com, terwijl hij aangaf wel met deze partij te praten over C-Shed.)

De Winter: ‘Ik verwijt de Nederlandse uitgeverij en boekhandel dat ze niets hebben gedaan.’

Over de auteur

Kari-Anne Fygi
Journalist, blogger, eindredacteur van Tijdschrift voor Marketing & Adformatie (Adfo Groep). Lees meer over Kari-Anne Fygi

Reacties op dit artikel (7)

Comment author avatar
Avatar

Hans Bousie

(8 maart 2011, 10:09)
Wat goed dat er al zo snel zo"n uitgebreid verslag beschikbaar is, dank!
Avatar

Gyurka Jansen

(8 maart 2011, 10:43)
Mooi verslag, dankjewel! Ik vind het vooral interessant wat Van Nispen zegt over tekst/content: waarom niet. Waar nu een "ebook" nog voroal wordt gezien als, inderdaad, een digitaal boek, biedt dit juist extra mogelijkheden. De "kunstvorm" zal dus gaan veranderen.

Een opmerking als "Niemand zal al die verschillende versies van een film downloaden" snap ik niet helemaal. Hij is wellicht juist, maar geldt dat niet ook voor de fysieke versies? Wie koopt die nu allemaal?! Ja, een paar freaks, maar dat geldt dan ook vast voor downloads. Waar het om gaat is dat het formaat kan veranderen, en als je dit omzet in een formaat waarbij het niet om pure ebook downloads gaat maar om een soort boeken 'in the cloud' kun je dynamisch inhoud aanpassen op leesgedrag! Hoezo 'versies' ...
Avatar

Kari-Anne Fygi

(8 maart 2011, 10:59)
Inderdaad, je denkt al een stap verder...

Bedoeld werd dat je diverse versies van een film nu vaak op de dvd hebt staan, naast de 'basisfilm'.
Avatar

Eric Woning

(8 maart 2011, 12:34)
HI KAF - leuk stuk.

Een paar kleine opmerkingen:
1) Volgens mij is de eerste discussie: tablet vs. e-reader. Als de e-reader er door de tablet uit gebonjourd wordt, dan heeft het boek helemaal niets te vrezen. De tablet is namelijk een slecht mediumtype om longform op te bekijken: alleen al omdat het interruptiebevorderend ding is (je kunt te makkelijk, te snel switchen naar een ander ding - "even tussendoor")
Een e-reader is dus alleen handig voor 1 strikte vorm van lezen: het boek.
De vraag is: is dat genoeg. Zo niet... dan hebben we dus de tablet + het boek - dus hoeven de uitgevers niets te vrezen.
De vraag blijft natuurlijk: met de verdigitalisering van alle media - kan het boek achterblijven? Kunnen we zonder longform?
Volgens mij een wezenlijkere discussie die ik hierin nog een beetje mis.

2) opportunity ligt volgens mij nog veel meer in het abonnementsgewijs boeken lezen. + bij non-fictie slechts bepaalde delen lezen.

3) Over de Winter (vreselijke man overigens): volgens mij doet Kluun nu al muzieknummersuggesties bij (een van) zijn boeken. De enige wijziging is dus dat de muziek automatisch zou spelen.

4) Ik ben het met de Winter eens dat BOL.com de zeeman van het internet is. Het ziet er goedkoop uit, het is zeer onvolledig en ze zijn niet eens echt goedkoop. Het is omdat het het enige/eerste NL bedrijf is wat dit heeft opgezet en we nu met de winner-takes-all gebakken peren zitten dat BOL.com zo groot is.
Avatar

Kari-Anne Fygi

(8 maart 2011, 12:56)
Dank voor je opmerkingen.

Er zijn zeker meerdere deeldiscussies te voeren, tablet vs. e-reader is er één van.
Interessant wat je zegt dat boek minder heeft te vrezen van tablet dan van e-reader. Zo had ik er nog niet over nagedacht.

Wat betreft longform. N=1 maar als de longform verdwijnt is een duidelijke culturele verarming. Daarmee ben ik het eens met Nicholas Carr.
Bol.com: is zeker niet goedkoop, eens.

In de discussie gisteren kwamen de voor- en tegens van de vaste boekenprijs ook nog aan bod. Maar war niet aan bod kwam was het kleine prijsverschil tussen een papieren boek en een digitaal boek. Dat verschil is schrijnend klein, e-books zijn nog veel te duur.

Jean Christophe Boele van Hensbroek van uitgeverij Lemniscaat kwam nog met een interessante optie. In plaats van dat een partij als Bol.com bij verkoop van een e-book tien procent opstrijkt, kan er voor een model worden gekozen waar men uitgaat van loyaliteitsaankopen. Je koopt een digitaal schoolboek en tien procent gaat in het boekenfonds voor de school - en niet naar Bol.com.

Maar dan moet er natuurlijk wel een platform komen waarop dat mogelijk is. Een platform waarop deze boeken te koop zijn.
Avatar

and

(8 maart 2011, 13:35)
Wat het ook wordt, we krijgen het wel vol, zie ik. Desnoods met eindeloze bespiegelingen over wat het uiteindelijk niet geworden is.
Avatar

Tim

(9 maart 2011, 12:47)
@Koningwoning,
Ook jij trapt in de algemene valkuil dat het is òf eboeken òf gedrukte boeken. Dat is niet relevant. Alletwee de verschijningsvormen zijn er en het zijn helemaal geen concurrenten, maar zusjes. Al heeft de boekhandellobby en de uitgeverslobby dit altijd wel weten 'uit te venten'. Het is immers makkelijker een 'vijand' te hebben, dan zelf aan de slag te gaan.
Ben het eens dat de Winter een vreselijke man is. Maar hij heeft wel iets ondernomen. Onbegrijpelijk dat hij met iRex is gaan praten en niet met een boekwinkel.
Of, heel slim, ziet hij een toekomst met auteurs en ereaderfabrikanten?
iPad en al die zooi zijn inderdaad geen ereaders. Dat zijn laptops zonder toetsenbord en gemuilkorfde gadgets.
De echte lezer leest gewoon door, uit zijn boek of van zijn ereader.
Bol.com is net zo duur als andere boekwinkels, er is toch een vaste boekenprijs?

Gerelateerde items Selexyz Cpnb E-Book